+ Ana sayfanız yapın! + Favorilerinize ekleyin! Add to Google RSS Kayıt
Ol
e-Bülten Kayıt Giriş Yap
 
 
 
 
Sağlık Paneli Ana Sayfa Yazdır Arkadaşına Gönder
Adli Bilimler / SAĞLIK MEVZUATI Prof.Dr. Sermet Koç
 
 
ALT BAŞLIKLAR
Listelenen içerikleri, belli bir alt başlıkta/alt branşta filtrelemek için, aşağıdaki listeden seçim yapabilirsiniz.

+ Tüm Alt Başlıklar + Genel Konular







SAĞLIK MEVZUATI: Yayın Etiği İhlalleri Ve Hukuksal Düzenlemeler

İçerik Eklenme Tarihi: 30.10.2009

Yazar
Prof.Dr. Sermet Koç

Paylaş ve Kaydet

Araştırma ve yayın etiği, tüm dünyada eğitim ve akademik yaşamın öncelikli; olmazsa olmaz konularındandır.

Araştırma ve yayın etiği, tüm dünyada eğitim ve akademik yaşamın öncelikli; “olmazsa olmaz” konularındandır. Bu kurallar, lise ve üniversitelerde öğrenci ödevlerinden başlayarak her bir iş, meslek ve akademik alan açısından kabul edilmiştir. Bilimsel araştırmaların planlanmasından yayınlanmasına kadarki süreçte, araştırma ve yayın etiği ile ilgili kurallar belirlenmiş ve ihlal edilmesi halindeki mesleki hukuksal yaptırımlar önemli ölçüde tanımlanmıştır. Araştırmaların başından itibaren, yayın ve geri bildirime kadar her aşamada; insan ve hayvan etiğine saygısızlık ve her türlü kötü uygulamalar bu kapsamdadır.
 

Bilgisayar ve internet kullanımı, bir yandan bilişim, iletişim ve eğitim alanında devrim niteliğinde gelişmelere yol açmış; öte yandan bir dizi bilişim suçunun; bu arada kopyala- yapıştır gibi pratik yöntemler sayesinde aşırma ve benzeri olayların da hızla yaygınlaşmasına neden olmuştur. Durum, özellikle lise ve üniversite ödevleri açısından bile son derece olumsuzdur. Bu konuda, özellikle Amerikan ve Avrupa üniversitelerinin ve hatta liselerinin internet sitelerinde önemli bilgi/ uyarı yer almaktadır; bu tip suçların yaptırımları ise, son derece ağırdır. Ne yazık ki; bizde bırakın lise ve üniversitelerdeki öğrenci ödevlerini, üniversitelerimizde bile konunun öneminin yeterince kavrandığını söyleyebilmek güçtür. Üniversitelerimizdeki yüksek lisans, doktora, tıpta uzmanlık öğrencilerinin tezlerinde ve diğer yayınlarda materyal, yöntem, yararlanılan kaynaklar ve elde edilen sonuçlar açısından ne durumdayız? Bu konularda her hangi bir ciddi araştırma da bulunmamaktadır.

Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Durumlar
TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu’nun bir araştırma projesinin hazırlanma, önerilme, yürütülme, sonuçlandırılma ve özellikle sonuçların yayımlanması aşamasında görülen ve etiğe aykırı kabul edilen davranışlar şu şekilde tanımlanmıştır:
a- Uydurma (Fabrication): Araştırmada bulunmayan verileri üretmek, bunları rapor etmek veya yayımlamak.
b- Çarpıtma (Falsification): Değişik sonuç verebilecek şekilde araştırma materyalleri, cihazlar, işlemler ve araştırma kayıtlarında değişiklik yapmak veya sonuçları değiştirmek.
c- Duplikasyon (Duplication): Aynı araştırma sonuçlarını birden fazla dergiye yayım için göndermek veya yayımlamak.
d- Dilimleme (Least Publishable Units): Bir araştırmanın sonuçlarını, araştırmanın bütünlüğünü bozacak şekilde ve uygun olmayan biçimde parçalara ayırarak çok sayıda yayın yapmak.
e- Aşırma (Plagiarism): Başkalarının fikirlerini, metotlarını, verilerini, yazılarını ve şekillerini sahiplerine atıf yapmadan kullanmak.
f- Desteklenerek yürütülen araştırmaların sonuçlarını içeren sunum ve yayınlarda destek veren kurum veya kuruluş desteğini belirtmemek.
g- Araştırma ve makalede ortak araştırıcı ve yazarların yazılı görüş birliği olmadan, araştırmada ve makalede aktif katkısı bulunanların isimlerini çıkartmak veya yazarlıkla bağdaşamayacak katkı nedeniyle yeni yazar(lar) eklemek veya yazar sıralamasını değiştirmek.
h- Araştırma ve yayın etiği ilkeleriyle bağdaşmayan diğer davranışlarda bulunmak.
TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu’nun yayın etiği kuralları, bir çok üniversite, bilimsel dergi ve benzeri kuruluşlar tarafından aynen kabul edilmiş; web sayfalarında yer almıştır. Değişik alanlarda görev yapan etik kurullar kendilerine yapılan araştırma ve yayın başvurularında çalışma sahiplerine “taahhütname” zorunluluğu getirilmişler; benzer şekilde bilimsel dergiler ilgili etik kurul iznini yayının ön kabul koşulu olarak istemektedirler. Konuyla ilgili olarak internette sayısız dokümana ulaşmak mümkündür(2)
Bir olayın, “etiğe aykırı davranış” sayılması için ise kasıt veya ağır ihmal sonucu olarak gerçekleştirilmiş olması koşulu gerektiği belirtilmiştir(1).Yayın etiği ihlallerinin niteliği ve ağırlık derecesi, kasıtlı mı; ihmal sonucu mu yapıldığı da dikkate alınarak idari ve hukuksal yaptırımlar uygulanabilir. Eylemin kasıtlı ve bilinçli yapılmamış olması, suçu ortadan kaldırmamakla birlikte; cezai yaptırımın derecesini etkilemektedir.

Uydurma ve çarpıtma
Hiç kuşkusuz çok ağır bir ahlaki sorun olup; bir tür sahtekarlıktır. Belirli ortamlarda ve çalışma koşullarda yapıldığı bilinse ve tahmin edilse de; maalesef çok iyi gizlendiği veya şikayet edilmediği için anlaşılması ve bir yaptırım görmesi de çok zordur.

Taraflı yayın
Günümüzde bazı dergiler, yazarlardan araştırmayı destekleyen ticari kuruluşlar ile hiçbir çıkar ilişkisi bulunmadığını belirten yazılı belgeler istemektedir(3). Bu tarz ilişkiler, ülkemizde son zamanlarda öyle bir yaygınlık kazanmıştır ki, başlı başına ele alınması gereken ciddi bir etik sorundur.

Duplikasyon, dilimleme
Uygulamada, neredeyse olağanlaşmış derecede sık karşılaşılan sorunlardandır. Bunda özellikle akademik ortamlardaki sınav, yükseltme veya değişik amaçlı baskılar nedeni ile yayın yapma kaygısının önemli rolü bulunmaktadır. Bilimsel dergiler, genellikle yayınladıkları yazıların telif haklarını da alırlar. Böylece, aynı yazı birden fazla dergide yayınlandığında “telif hakkı” ihlali olarak yasal bir sorumluk doğuracaktır. Bir makalenin yurt dışı bir dergide de yayınlatılması izin alınsa dahi etik açıdan tartışmalı bir konudur(3, 4). Yine, pek çok araştırıcı bir yazıyı bir birinden çok az farklıklar ile birden fazla dergide yayınlatarak değişik yayın gibi göstermeye çalışırlar. Bu bilim çevrelerinde hoş karşılanmayan, bir tür sahtekârlık olarak kabul edilen durumdur(4). Burada, bir yazının birden fazla dergide yayınlanmamış veya yayınlama amacı taşımamış olması önemli değildir; aynı anda birden fazla dergiye gönderilmesi de etik bir sorunun varlığını göstermektedir.

Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu
Bilim, sanat ve edebiyatta başkaların eserlerinden yaralanmanın etik ve hukuk açısından kabul edilir sınırları vardır. Bu sınırlar, tüm dünyada ve ülkemizde neredeyse her bir çalışma ve mesleki alan açısından belirlenmiş durumdadır. Bilim, edebiyat ve sanatta ortaya konulan bir ürün, ancak bağımsız düşünsel bir çabaya dayanması ve bir “orijinallik” taşıması halinde “eser” olarak kabul edilir. Bununla birlikte, yeni bir eser ortaya konulabilmesi için, mutlak suretle önceki eserlerden yararlanılması zorunludur. Aksine, özellikle bilim dünyasında hiçbir kaynaktan yararlanılmaksızın yaratıldığı iddia edilen nesnenin ya çok çok nadir de karşılaşılsa “keşif” olma olasılığı söz konusudur ya da ortada, etik hukuki bir sorun olmakla birlikte, gerçek bir değer bulunmamaktadır. Bu durumda, üretilen nesnenin etik ve hukuk açısından geçerli koşullara uygun olup olmadığının araştırılması önem kazanmaktadır(5).
Bu konularda ülkemizdeki hem içerik hem de hukuksal bakımdan en önemli başvuru kaynağı, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’dur. Türkiye’de telif hakları ile ilgili 5846 sayılı kanun, 05.12.1951 tarihinde yasalaşmış; bazı maddeleri ise, 21.02.2001 tarihinde 4630 sayılı kanun ile değiştirilmiştir(6).
Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun (FSEK) 1/B maddesi uyarınca, eser, sahibinin özelliğini taşıyan ve sözü geçen Kanuna göre bilim ve edebiyat, müzik, güzel sanatlar ve sinema eseri kategorilerinden birine giren her nevi fikir ve sanat ürünüdür.
FSEK 2. maddesi uyarınca, herhangi bir şekilde dil ve yazı ile ifade olunan eserler ve her biçim altında ifade edilen bilgisayar programları ve bir sonraki aşamada program sonucu doğurması koşuluyla bunların hazırlık tasarımları bilim ve edebiyat eseridir.
FSEK’nun 6. maddesi uyarınca, yukarıda sayılan dört ana kategoriden birine giren bir eserden yararlanmak suretiyle yaratılan ve bu eserle karşılaştırıldığında, bağımsız bir nitelik taşımayan fikir ve sanat ürünleri, işleme veya derleme olarak kabul edilir. Bir işleme veya derlemenin FSEK’na göre eser sayılabilmesi için, yararlanılan eserin sahibinin haklarına zarar vermemesi ve işleyenin ya da derleyenin özelliklerini taşıması gerekir.
FSEK incelendiğinde, özellikle “aşırma” ve benzeri durumlarda tartışılan bir çok sorunun cevabını içinde taşıdığı görülecektir(6).

“Aşırma” ve FSEK
Tüm dünyada özellikle lise ve üniversitelerde eğitimde ve akademik yaşamda “aşırma” önemli bir sorun olup, bu suçun yaptırımı son derece ağırdır. “Aşırma” konusunda, internette üniversitelerin ve kütüphanelerin sitelerinde çok sayıda önemli kaynak veya bilgiye ulaşmak mümkündür. Bu sitelerde aşırma türleri, örnekleri; aşırmayı anlama, önleme yöntemleri ve kaçınma yolları çok ayrıntılı olarak yer almaktadır(7).
Hukuksal açıdan, FSEK uyarınca, kaynak gösterilmeksizin usulüne uygun olmayan alıntı (yolsuz iktibas) yapılması, “haksız fiil” olarak kabul edilmektedir; amacın haklı kıldığı oran aşılsın ya da aşılmasın, “aşırma” suçunu oluşturmaktadır. Yolsuz iktibas yapana karşı hak sahibi tarafından tazminat davası açılabileceği gibi; Cumhuriyet Savcısı, hak sahibinin şikayeti üzerine, aşırma yaptığı kanaatine ulaştığı kişi hakkında ceza davası da açabilir. Üniversite öğretim elemanının veya öğrencisinin işlediği aşırma fiili, disiplin soruşturmasına da konu olabilir(6, 8).
FSEK’nin uyarınca eser sahibinin ve işleme eser sahibine karşı haksız fiil yapılması tazminat ve ceza davalarına yol açar:

Tazminat davası
Madde 70 - (Değişik birinci fıkra: 7/6/1995 - 4110/22 md.) Manevi hakları haleldar edilen kişi, uğradığı manevi zarara karşılık manevi tazminat ödenmesi için dava açabilir. Mahkeme, bu para yerine veya bunlara ek olarak başka bir manevi tazminat şekline de hükmedebilir.
Mali hakları haleldar edilen kimse, tecavüz edenin kusuru varsa haksız fiillere müteallik hükümler dairesinde tazminat talep edebilir.
Birinci ve ikinci fıkralardaki hallerde, tecavüze uğrayan kimse tazminattan başka temin edilen karın kendisine verilmesini de isteyebilir. Bu halde 68 inci madde uyarınca talep edilen bedel indirilir.

Ceza davaları
I - Suçlar:
1. Manevi haklara tecavüz:

Madde 71 - (Değişik: 1/11/1983-2936/11 md.)
Bu Kanunun hükümlerine aykırı olarak kasten:
1. Alenileşmiş olsun veya olmasın, eser sahibi veya halefinin yazılı izni olmadan bir eseri umuma arz eden veya yayımlayan,
2. Sahip veya halefinin yazılı izni olmadan, bir esere veya çoğaltılmış nüshalarına ad koyan,
3. Başkasının eserini kendi eseri veya kendisinin eserini başkasının eseri olarak gösteren veya 15 inci maddenin ikinci fıkrası hükmüne aykırı hareket eden,
4. 32, 33, 34, 35, 36, 37, 39 ve 40 ıncı maddelerdeki hallerde kaynak göstermeyen veya yanlış yahut kifayetsiz veya aldatıcı kaynak gösteren,
(Değişik: 7/6/1995 - 4110/23 md.) Kişiler hakkında üç aydan bir yıla kadar hapis ve 300 milyon liradan 600 milyon liraya kadar ağır para cezasına hükmolunur.
2. Mali haklara tecavüz:

Madde 72 - (Değişik: 1/11/1983-2936/12 md.)
Hak sahibinin yazılı izni olmaksızın, bu Kanuna aykırı olarak kasten:
1. Bir eseri herhangi bir şekilde işleyen,
2. Bir eseri herhangi bir şekilde çoğaltan,
3. Bir eser veya işlenmelerinin kendi tarafından çoğaltılmış nüshalarını
satan veya satışa veyahut tedavüle arz eden,
4. Bir eseri veya işlenmelerini temsil veya teşhir eden yahut umumi yerlerde gösteren veya radyo yahut buna benzer vasıtalar ile yayan,
5. (Ek: 7/6/1995 - 4110/24 md.) Bir eseri veya işlenmelerini kiralayan,
6. (Ek: 7/6/1995 - 4110/24 md.) Eser sahibinin izni olmadan yapılan nüshaları ithal eden,
(Değişik: 7/6/1995 - 4110/24 md.) Kişiler hakkında üç aydan bir yıla kadar hapis ve 300 milyon liradan 600 milyon liraya kadar ağır para cezasına hükmolunur.
3. Diğer suçlar:

Madde 73 - (Değişik: 1/11/1983-2936/13 md.)
Kasten:
1. Bu Kanun hükümlerine aykırı olarak çoğaltıldığını bildiği veya bilmesi icabettiği bir eserin nüshalarını satışa çıkaran veya bunlardan umumi yerlerde temsil veya radyo ile yayım maksadı ile yahut kar temini için diğer herhangi bir suretle faydalanan;
2. Bu Kanun hükümlerine aykırı olarak satışa çıkarıldığını bildiğini veya bilmesi icap ettiği bir eserin nüshalarını başkalarına satan veya bunlardan umumi yerlerde temsil veya radyo ile yayım maksadıyla veya kar temini için herhangi bir surette faydalanan;
3. Mevcut olmadığını veya üzerinde tasarruf salahiyeti bulunmadığını bildiği veya bilmesi icabettiği mali hakkı veya ruhsatı başkasına devreden veya veren yahut rehineden veyahut herhangi bir tasarrufun konusunu yapan;
4. Kendisine sözleşme veya Kanunla müsaade edilen miktardan fazla nüsha çoğaltan veya çoğalttıran;
5. (Ek: 7/6/1995 - 4110/25 md.) Bu Kanun hükümlerine aykırı olarak çoğaltıldığını bildiği veya bilmesi icap ettiği bir eserin nüshalarını ticari amaçla elinde bulunduran,

(Ek: 7/6/1995 - 4110/25 md.) Yegane amacı bir bilgisayar programını korumak için uygulanan bir teknik aygıtın geçersiz kılınmasına veya izinsiz ortadan kaldırılmasına yarayan herhangi bir teknik aracı ticari amaç için elinde bulunduran veya dağıtan,
(Değişik: 7/6/1995 - 4110/25 md.) Kişiler hakkında üç aydan üç yıla kadar hapis ve 300 milyon liradan 600 milyon liraya kadar ağır para cezasına hükmolunur.

Telif Hakları ile İlgili Uluslararası Önemli Hukuksal Düzenlemeler
- Bern Antlaşması
- Universal Telif Hakları Antlaşması
- Roma Antlaşması
- Cenevre Antlaşması
- GATT-TRIPs (Dünya Ticaret Örgütü (WTO) Trips Antlaşmaları)
World Intellectual Property Organisation (WIPO) Birleşmiş Milletler’e bağlı fikri hakların korunmasını amaçlayan bir organizasyondur. WIPO Cenevre’de 1996 yılındaki 3 yeni antlaşma ortaya çıkmıştır: Birincisi Bern anlaşmasında değişiklik (Bern Değişiklik Antlaşması), ikincisi yeni bir konu Phonograms Antlaşması , üçüncü yeni bir antlaşma da Database’ler (veritabanları) antlaşmasıdır. Bu antlaşmalar, internet ile ilgili özel maddeler de içermektedir(9).

Vancouver Anlaşması ve Önemi
Önce genel tıbbi dergilerin editörlerinden oluşan bir grup 1978’de Vancouver’da (British Columbia) dergilerine gönderilen makalelerin formatı için rehber oluşturmak amacıyla bir araya gelmişlerdir. Vancouver Grubu olarak tanınmaya başlayan bu grup, daha sonra genişleyerek yıllık olarak toplanan Uluslararası Tıp Dergileri Editörleri Kurulu (International Committee of Medical Journal Editors-ICMJE) halini almıştır. ICMJE, zamanla biyomedikal dergilerle ilişkili etik kuralları da içerecek şekilde kapsamını genişletmiş, belli aralıklarla kurallar gözden geçirilmiştir. ICMJE, "Biyomedikal Dergilere Gönderilen Makalelerin Uyması Gereken Standartlar"ın (Uniform Requirements for Manuscripts Submitted to Biomedical Journals) bir çok baskısını yapmış, en son Şubat 2006’de güncellenmiştir(10).
Bilimsel yayınlarda yazarlık hakları olmayanların isimlerinin listeye alınması (ikram yazarlığı), isim hakkı olanların alınmaması, isim sıralamasında haksızlık yapılması gibi durumlar ile sık karşılaşılmaktadır. Bazı durumlarda ise, yazarlar akademik beklentiler içinde yayın ve sitasyon sayısını artırmak için karşılıklı olarak bir birini yazar listesine eklemektedir(3). Vancouver Anlaşması’na göre, bir bilimsel yayında yazarlar arasında yer alabilmek için; bir yazarın; a) çalışmanın planlanması, tasarımı, analizi veya yorumlanmasına katkıda bulunması, b) yayını hazırlaması veya önemli oranda düşünsel katkı yaparak düzeltmesi, c) yayınlanacak son biçime onay vermesi koşullarının üçünü de yerine getirmesi aranmaktadır(10).
Bu anlaşma, sağlıkla ilgili dergilerin editörlerinin ortak tutumunu belirleyen ve yayın etiği ile ilgili olduğu kadar, yayın etiği ihlallerinin sınırları ile ilgili olarak da temel bir baş vuru kaynağı niteliğindedir. Dolayısıyla ortaya çıkabilecek hukuksal sorunların kapsam ve niteliğinin belirlenmesinde önem taşımaktadır.

İnternet ve Telif Hakları
İnternetteki telif hakları ile ilgili düzenlemelerin yapılması her geçen gün hızla sayısı artan dosyalar ve internetteki uygulamalar ile zorlaşmaktadır. Bu nedenle “telif hakları” kavramı hızlı bir şekilde değişmektedir. Bilginin tüm dünya’da etkin ve hızlı bir şekilde kullanılabilmesi ve özellikle kütüphanelerin işlevselliğinin artması için telif hakları alanında yapılacak çalışmalar önem taşımaktadır. İnternet ile ilgili telif hakları alanında tüm ülkelerin hukuksal boyutta yapacakları çalışmalar hiç şüphesiz teknik ilerleme ile beraber olacaktır(11). İnternet ortamındaki “eser” niteliğindeki her tür ürünün uluslararası anlaşmalar ve FSEK’na göre telif hakkı kapsamında sayılması gerektiği açıktır.


Yayın Etiği İhlalleri ile İlgili Bazı İdari Mesleki Hukuksal Düzenlemeler

A) Yüksek Öğretim Kurumları Belgeleri
Yükseköğretim Kurumları Yönetici, Öğretim Elemanı ve Memurları Disiplin Yönetmeliği(12):
Bu yönetmelikte yalnızca “aşırma” türü durumlar için, oldukça ağır yaptırımlar ön görülmüştür. Buna karşın, diğer etik ihlaller ile ilgili bir tanımlama yapılmamış olup; böylece, olayın niteliğine ve ağırlık derecesine göre yaptırımlar uygulanabileceği sonucu ortaya çıkmaktadır.
Üniversite Öğretim Mesleğinden veya Kamu Görevinden Çıkarma
Madde 11. a) Üniversite öğretim mesleğinden çıkarma cezasını gerektiren fiil ve haller şunlardır:
Bir başkasının bilimsel eserinin veya çalışmasının tümünü veya bir kısmın kaynak belirtmeden kendi eseri gibi göstermek.

Doçentlik Sınav Yönetmeliği’ndeki 13.1.2005 tarihinde resmi gazetede yayınlanan değişiklik(13):
Doçent adayının başvuru dosyasında yer alan eserlerinde, etik ihlali olduğuna dair jüri üyelerinden gelen gerekçeli raporlar ile etik ihlal iddialarını içeren belgelere dayanan ihbar ve şikayetler, Doçentlik Sınav Komisyonu’na bildirilir. Doçentlik Sınav Komisyonu, incelemeye değer bulduğu iddiaları, Etik Komisyonuna havale eder. Etik Komisyonu, etik ihlalinde bulunduğu iddia edilen doçent adayının, bu iddialara ilişkin yazılı görüşünü aldıktan sonra, konuyu inceleyerek, vardığı sonucu en geç 3 (üç) ay içinde Üniversitelerarası Kurul’un bilgisine sunar. Ancak, incelemenin tamamlanamaması durumunda, bu süre en fazla 1 (bir) ay daha uzatılabilir. Etik Komisyonu, bu incelemeyi yaparken, gerektiğinde etik ihlalin konusuna göre oluşturacağı alt komisyonlardan yararlanabilir. Etik Komisyonu tarafından adayın etik ihlali yaptığına karar verilmesi durumunda, adayın doçentlik başvurusu reddedilir ve Komisyonca belirlenen etik ihlallerin derecesine ve olayın mahiyetine göre, adaya en az 1 (bir) yıl en çok 3 (üç) yıl doçentlik sınavına girememe ya da etik ihlalin intihal veya sahtecilik şeklinde olması durumunda ise bir daha doçentlik sınavına başvuramama yaptırımları uygulanır. Etik Komisyonu, bu yaptırımlardan hangisinin neden tercih edildiğini de içeren gerekçeli raporunu, Üniversitelerarası Kurul’a sunar. Nihai karar Üniversitelerarası Kurul tarafından verilir. Karar adayın kendisine ve bağlı olduğu kuruma bildirilir.

Yükseköğretim Kurumları Öğrenci Disiplin Yönetmeliği(14)
Yükseköğretim Kurumları Öğrenci Disiplin Yönetmeliği’nde ise, çok sayıda ve türde ve çoğu subjektif “suç” tanımı yapılmış olmasına karşın, doğrudan araştırma ve yayın etiği ihlalleri ile ilgili bir madde tanımlanmamıştır. Bu durumda, olası etik ihlallerinde olayın niteliğine ve ağırlık derecesine göre yaptırımlar uygulanabilir.

Üniversitelerde Ders Aracı Olarak Kullanılan Kitaplar, Teksirler ve Yardımcı Ders Kitapları Dışındaki Yayınlarla İlgili Yönetmelik(15)
Madde:3 (Üniversite Dergisinde Basılabilecek Yazılar)
Orijinal Makaleler: Orijinal bir araştırmayı bulgu ve sonuçlarıyla yansıttıran makaleler,
Tarama Yazıları: Yeterli sayıda bilimsel makaleyi tarayarak, konuyu bugünkü bilgi düzeyinde özetleyen bir değerlendirme yapan bulguları karşılaştırarak eleştiren yazılar,
Kısa Bildiriler: Yapılan bir araştırmanın önemli bulgularını açıklayan yeni bir yöntem veya teknik tanımlayan yazılardır. Sadece üniversite dergisinde basılabilir çok önemli bilimsel yazılar çeviri yazı olarak üniversite dergisinde basılabilir.
Madde:5 (Telif Hakkı)
Üniversite ve Fakülte dergilerinde yayınlanan yazılara Üniversiteler Yayın Yönetmeliğinin 7. maddesinde ders kitabı ve teksirler için öngörülmüş olan telif hakkı ödenir.
Madde 7. Üniversite bültenine sadece daha önce yayınlanmamış orijinal yazılar kabul edilir ve yazarlar gönderdikleri ve kabul edilen yazıları başka yerde yayınlamamayı taahhüt ederler.
Madde 8 (Telif Hakkı)
Üniversite bülteninde yayınlanan yazılar için Üniversiteler Yayın Yönetmeliğinin 7. maddesine göre yazara ödeme yapılır.
Madde 9( Bilimsel Araştırma ve İncelemeler)
Üniversitenin çeşitli birimlerinde yapılan bilimsel incelemeler ve araştırmaların sonuçları ayrı yayın şeklinde basılabilirler. Bunlarla ilgili esaslar Üniversitelerin yetkili kurullarınca belirlenir. Bu yayınların yazarlarına Üniversiteler Yayın Yönetmeliğinin 7. maddesine göre telif hakkı ödenir.
Madde 10 (Doktora Tezleri)
Üniversitelerde yayınlanacak doktora tezlerinin hazırlanması ve basımında uyulacak esaslar üniversitelerin yetkili kurullarınca kararlaştırılır. Doktora tezleri için yazarlara herhangi bir telif hakkı ödenmez.
Madde 11 (Fakülte Dergisi)
Üniversite senatolarının kararı ile fakülteler ayrı dergi çıkarabilirler ve eskiden çıkmakta olan dergilerin yayımına devam edebilirler. Bu dergilerin yayım ve telif esasları bu Yönetmeliğin diğer maddelerine tabidir.

B) Türk Tabipler Birliği Belgeleri
Türk Tabipler Birliği(TTB) Hekimlik Meslek Etiği Kuralları ve Disiplin Yönetmeliği hekimlerin mesleki ve hatta meslek alanı dışında olası etik dışı davranışları açısından önemlidir. Bununla birlikte, TTB ilgili kurullarının aldığı kararların, kamu kurum ve kuruluşlarında uygulanması açısından sorunlar vardır ve bu konudaki yargı kararları açısından konu tartışmalıdır.
TTB Hekimlik Meslek Etiği Kuralları(16)

Uluslararası Sözleşmelere Uyma Zorunluluğu
Madde 33-Her hekim, başta İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi olmak üzere tüm insan hakları belgelerine ve hekimlikle ilgili ortak kurallara uymakla yükümlüdür.

İnsan Üzerinde Araştırma
Madde 40-İnsan üzerinde yapılacak klinik, deneysel ya da epidemiyolojik araştırmalar, gerek ilaç gerek cerrahi yöntem araştırmaları olsun, bilimsel bilgi birikimine katkıda bulunabilmek amacıyla yerel etik kurullardan geçmek koşuluyla yapılır. İnsan üzerinde yapılan tüm araştırmalar, bilimsel ve mesleki yönden yeterli ve yetkin kişiler tarafından yürütülür. Araştırmanın sorumluluğu tümüyle araştırmacıya aittir.

Yayın Etiği
Madde 44-Hekim, araştırma verilerini değerlendirirken ve yayına hazırlarken bilimsel gerçekleri yansıtmalıdır. Çalışmaya fiilen katılmamış kişilerin adları o yayında yer alamaz. Kaynak göstermeden ve izin almadan başkalarına ait veriler, olgular ve yazılı eserler kullanılamaz.

Disiplin Kovuşturması
Madde 46-Hekimler bu kurallar bütünü hükümlerine aykırı davranışlarda bulunduklarında, 6023 Sayılı Türk Tabipleri Birliği Yasası’na göre tabip odaları yönetim kurulları tarafından onur kurullarına sevk edilirler. Hekimlerin disiplin soruşturmasına uğraması, haklarında ayrıca hukuki veya cezai takibat yapılmasına engel değildir.

Türk Tabipler Birliği Disiplin Yönetmeliği (17)
Madde. 5.i: Bilimsel araştırma verilerini değerlendirirken ve yayına hazırlarken bilimsel gerçekleri yansıtmamak; çalışmaya fiilen katılmamış kişilerin adlarına yayında yer vermek, kaynak göstermeden veya izin almadan başkalarına ait verileri, olguları veya yazılı eserleri kullanmak ve benzeri suretle bilimsel yayınlarda yayın etiğine aykırı davranmak.
Bu maddeye göre kusurlu bulunanlar hekimler için, 15 günden 6 aya kadar meslekten men gerektiren ağır bir yaptırım ön görülmüştür. Bununla birlikte, bu yönetmeliğe göre genel bir kural olarak, olayın niteliğine göre ilgili kurulun takdir yetkisi bulunmaktadır.
Yine aynı maddenin son bendi (5.t maddesi) de dolaylı olarak yayın etiği ihlalleri ve benzer eylemler ile ilgilidir:
Madde. 5.t: Belirlenmiş tıbbi etik değerler ile Türk Tabipleri Birliği ve/veya Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından benimsenen uluslararası belgeler ve kurallar dışında davranışta bulunmak.

Sonuç
Araştırma yayın etiğine aykırı durumların ve bunlarla ilgili hukuksal yaptırımlarının son derece iyi bir şekilde tanımlanmış olduğu söylenebilir. Her bir çalışma ve meslek alanın konu ile ilgili kendi mevzuatı ve yetkili kurulları da (etik, onur, disiplin) bulunmaktadır.
Yayın etiği ihlallerinin yaygınlığı konusunda her hangi bir kuşku veya mevzuat konusunda her hangi bir engelleyici durum bulunmamasına karşın; önlenmesi, saptanması ve hukuksal yaptırımların yaşama geçirilmesi konusunda yeterli çaba gösterildiğini söylemek güçtür. Son yıllarda, ülkemizin bilimsel yayınlar açısından dünya sıralamasında önemli bir sıçrama yaptığı öne çıkarılmakla birlikte; yayın etiği ihlalleri açısından tam tersi yönde bir artış olması ve engellenmesi için yeterli önlemler alınmaması tehlikeli, kaygı verici bir gelişmedir.

Kaynaklar
1-TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu Çalışma Esasları;http://www.tubitak.gov.tr/birimler
2-http://www.google.com.tr/search?hl=tr&q=+Yay%C4%B1n+Eti%C4%9Fi+ Y%C3%B6nergesi&btnG=Ara&meta=
3-Ruacan, Ş.:Bilimsel Araştırma ve Yayınlarda Etik İlkeler; http://www.ulakbim.gov.tr/servisler/uvt/tip/sempozyum/sruacan2.pdf
4- Gören. N. Bilimsel Yayınlar Hakkında American Chemical Society Etik Rehberi; http://www.aek.yildiz.edu.tr/yayin.htm
5- Koç S. Yayın Etiği İhlalleri ve Yasal Sonuçları. Hekim Forumu Ocak- Mart 2005; 161: 30-32.
6- 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (Son değişiklikleri ile kanun tam metni), Türkiye Yayıncılar Birliği: www.turkyaybir.org.tr/yenifsek.html
7- Aşırma(İntihal):http://www.metu.edu.tr/home/wwwfbe/Intihal/intihal.htm
8-Eser nedir?Mevzuat:http://www.ankara.edu.tr/rescenter/fisaum/metin.doc
Yazıların son erişim tarihleri:25.03.2005
9- Haftke Mark. A Practitioner’s Guide to the Regulation of the Internet, City & Financial Publication, 1999-2000.
10- Uniform Requirements For Manuscripts Submitted To Biomedical Journals: Writing And Editing for Biomedical Publication – Updated February 2006): http://www.icmje.org/icmje.pdf.
11-Köseoğlu, EN. İnternet Ortamındaki Yayınlarda Telif Hakları, http://inet-tr.org.tr/inetconf7/bildiriler/18.doc
12- Yükseköğretim Kurumları Yönetici, Öğretim Elemanı ve Memurları Disiplin Yönetmeliği - http://www.yok.gov.tr/yasa/yonet/yonet13.html
13- http://www.yok.gov.tr/uak/yonetmelikler/docsinyon.html
14-Yükseköğretim Kurumları Öğrenci Disiplin Yönetmeliği, http://www.yok.gov.tr/yasa/yonet/yonet31.htm
15- Üniversitelerde Ders Aracı Olarak Kullanılan Kitaplar, Teksirler ve Yardımcı Ders Kitapları Dışındaki Yayınlarla İlgili Yönetmelik. http://www.yok.gov.tr/yasa/yonet/yonet30.html
16-Hekimlik Meslek Etiği Kuralları, Yayın Tarihi: 01.02.1999. http://www.istabip.org.tr/yasa/ttbdisip.html
17- Türk Tabipler Birliği Disiplin Yönetmeliği (Tarih: 28.4.2004; Sayı: 2544).
http://www.ttb.org.tr/data/haber/nisan04/disiplin_y.php
----
* Koç S. Yayın Etiği İhlalleri ve Hukuksal Düzenlemeler, “Tıbbi Yayın Hazırlama Kuralları ve Yayın Etiği” Sempozyum Kitabı içinde. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Yayınları Sürekli Tıp Eğitimi Sempozyum Dizisi No: 50, Mayıs 2006, 63-75.
 

Anahtar Kelimeler: Yayın etiği , telif hakları , tıp yazıları ve telif.

Paylaş ve Kaydet



EN ÇOK OKUNANLAR

EN SON EKLENENLER
BRANŞ DOKTORU KİMDİR?
Prof.Dr. Sermet Koç
Adli Bilimler

1961 yılında Samsun Havza’da doğdu. 1978’de Kastamonu Göl Öğretmen Lisesi’nden,...

+ Devamını okumak için tıklayınız

  Acil
Yrd.Doç.Dr. Ayhan Özşahin
Adli Bilimler
Prof.Dr. Sermet Koç
Aile Hekimliği Ve Check-Up
Uzm.Dr. Cüneyt Özüak
Anatomi
Prof.Dr. Salih Murat Akkın
Anesteziyoloji ve Reanimasyon
Prof.Dr. Ercüment Yentür
Beyin ve Sinir Cerrahisi
Prof.Dr. Mehmet Yaşar Kaynar
Cinsel Sağlık
Prof.Dr. Doğan Şahin
Çevre ve Halk Sağlığı
Uzm.Dr. Murat Fırat
Çocuk Hastalıkları
Prof.Dr. Haluk Çokuğraş
Diş hekimliği
Dt. Celal Yıldırım
Dt. Saba Eryılmaz
Diyabet Ve Metabolizma
Prof.Dr. Temel Yılmaz
Enfeksiyon Hastalıkları
Prof.Dr. Haluk Eraksoy
Farmakoloji
Prof.Dr. Aydın Barlas
Genetik Bilimler
Prof.Dr. Turgut Ulutin
Göğüs Cerrahisi
Prof.Dr. Kamil Kaynak
Göğüs Hastalıkları
Prof.Dr. Gül Öngen
Kadın Hastalıkları ve Doğum
Prof.Dr. M. Cihat Ünlü
Kardioloji
Prof.Dr. Zeki Öngen
Klinik Beslenme
Prof.Dr. Ercüment Yentür
Kulak Burun Boğaz
Prof.Dr. Asım Kaytaz
Prof.Dr. Ferhan Öz
Psikiyatri
Prof.Dr. M. Kemal Arıkan
Sağlık Politikaları
Yrd.Doç.Dr. Haluk Özsarı
Sağlık Tartışma Platformu
Op.Dr. M.Şükrü Güner
Sağlıklı Beslenme Ve Diyet
Doç.Dyt Emel Özer
Seyahat Sağlığı
Prof.Dr. Volkan Korten
Sosyal Psikiyatri
Prof.Dr. Doğan Şahin
Termal Sağlık Ve SPA Wellness
Prof.Dr. M.Zeki Karagülle
Tıbbi Onkoloji
Prof.Dr. Adnan Aydıner
Tıp Hukuku
Prof.Dr. Faik Çelik
Tıp ve Sanat
Prof.Dr. Faik Çelik
Üroloji
Prof.Dr. Emre Akkuş
 

 
 
 
Copyright 2018 Tüm hakkı saklıdır. Designed by: OrBiT
RSS Kayıt Ol e-Bülten Kayıt Giriş Yap
saglikpaneli.com ANA SPONSORLARI
saglikpaneli.com İÇERİK SPONSORLARI


SAĞLIK MERKEZİ KISA YOLLARI
Acil | Kardioloji | Adli Bilimler | Kulak Burun Boğaz | Aile Hekimliği Ve Check-Up | Diyabet Ve Metabolizma | Çocuk Hastalıkları | Farmakoloji | Anatomi | Anesteziyoloji ve Reanimasyon | Çevre ve Halk Sağlığı | Diş hekimliği | Enfeksiyon Hastalıkları | Sağlıklı Beslenme Ve Diyet | Göğüs Cerrahisi | Seyahat Sağlığı | Üroloji | Sağlık Politikaları | Psikiyatri | Göğüs Hastalıkları | Genetik Bilimler | Tıbbi Onkoloji | Diş hekimliği | Sağlık Tartışma Platformu | Diş hekimliği | Klinik Beslenme | Diş hekimliği | Genel Konular | Beyin ve Sinir Cerrahisi | Kadın Hastalıkları ve Doğum | Termal Sağlık Ve SPA Wellness | Diş hekimliği | Tıp Hukuku | Tıp ve Sanat | Cinsel Sağlık | Sosyal Psikiyatri |
SAĞLIK KONULARI
Cinsel Sağlık | Çocuk Psikolojisi | Diyabet | Domuz Gribi | Ergenlik - Adolesan Sağlığı | Erken Boşalma | Fitnes | Genetiği Değiştirilmiş Organizmalar | Grip ve Soğuk Algınlığı | Güzellik&Estetik | Hamilelik | HIV/AIDS | Hipertansiyon | İlkyardım | İnfertilite/Kısırlık | İnme | Kanser | Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi | Kuş Gribi | Obezite | Sağlık Mevzuatı | Sertleşme Sorunu | Ses Kısıklığı | Sigara | Stres | Tamamlayıcı Tıp |
Sağlık Paneli
Sağlık Paneli Hakkında | Kullanım Koşulları | Gizlilik Sözleşmesi | Yasaklı Ürünler | Ürün Listeleme Kuralları | Üyelik Sözleşmesi | Telif Hakları Hakkında | Güvenli Alışveriş, Satıcı ve Alıcı Sözleşmesi | Güvenli Ticaret ve Ödeme Sisteminin Tanımı | Kişisel Sağlık Profili Yetkilendirme Sözleşmesi | Doktor Üyelik Sözleşmesi | Bize Ulaşın | E-bültenler | Üye Doktorlar | Üye Kurumlar | Doktor Ara | Kurum Ara | Forum | Tartışma Platformu
A - Z
Branşlar A-Z | Slide Show A-Z | Kadın Sorunları A-Z | Erkek Sorunları A-Z | Çocuk Sorunları A-Z | Anketler A-Z | İnteraktif Araçlar A-Z